- نژادهاي قديمي اسب ايران اسب قدرتمند نسايي را تشکيل دادند.

- اسب نسايي از غرب ايران به بين النهرين و سپس عربستان و ديگر ممالک عربي برده شد.

- با توجه به نبود اسب در صحاري عربستان و مصر، اسب هاي برده شده اهميت و قدر و منزلت خاصي داشتند و در نزد روساي قبايل به بهترين نحو نگهداري و پرورش يافتند.

- قبيله هاي عرب تعصب خود بر روي تبار قبيله اي را در مورد اسب هاي ارزشمند و زيبايشان نيز حفظ کردند و با توجه بسيار به تکثير و  پرورش آنها پرداختند و تيره هاي مختلف اسب عرب پديد آمد.

- توجه به شکوه و زيبايي خيره کننده هر اسب که برتري مالک آن را ثابت مي کرد، انتخاب جهت بهبود نژاد را به سمت گزينش اسب هاي زيباتر و ظريف تر برد.

- از طرفي نياز به استفاده در شرايط سخت بيابان هاي بي آب و علف، انتخاب اسب هاي قويتر و با استقامت بيشتر را لازم نمود.

- بدين ترتيب اسب عرب با زيبايي هر چه تمام تر و قدرت بالا در طي قرن ها به صورت نژادي ارزشمند درآمد.

- نقش اعراب و قبايل مختلف آن در ايجاد اين نژاد با ارزش و محبوب انکار ناپذير مي باشد.

- در جريان جنگ هاي صليبي، اروپاييان با اين اسب توانا و زيبا آشنا شدند و شهرت آنان به قدري شد که حتي هر اسب شرقي را عربي خطاب مي کردند. پس از اين دوران اسب هاي عرب به اروپا راه يافتند.

- در سال هاي پس از جنگ جهاني دوم اصلاحات فراواني بر روي نژاد اسب عرب صورت گرفت و بيشتر به سمت گزينش اسب هاي زيباتر و ظريف تر حرکت نمود. در اين مسير بخش قابل توجهي از توان اسب عرب که شامل قدرت آن نيز مي شد، کمرنگ شده و زيبايي مخصوصا" سر پر اهميت تر گشت.

- نقش قبايل عرب ساکن ايران در بهبود اين نژاد و اهتمام فراواني که در نگهداري و پرورش اين نژاد داشته اند بسيار ارزشمند بوده است.

- اسبي که امروزه در دنيا به نام عرب ايراني مطرح است، از سرشاخه هاي قديميترين اسب هاي خالص عرب مي باشد که در نتيجه بهبود نژادي قبايل عرب، اسبان ارزشمندي به دست آمدند. اين گروه، خصوصيات اسبان عرب باستاني را بيش حفظ کرده اند و دست نخورده تر باقي مانده اند.

- نحوه اصلاح نژاد و پرورش اين اسب ها، توليد اسب هاي مرغوبي را باعث شد که هم در زيبايي و تناسب و هم در توان و قدرت نمونه بودند. اين گروه که به نام اسب عرب ايراني معروف مي باشد، با وجود همه ضربه هايي که ديده همچنان تا روزگار ما باقي مانده است و از ذخاير ارزشمند ژنتيکي کشورمان محسوب مي شود.

- هر چند که ورود خون اسب هاي عرب وارداتي طي ساليان گذشته، تعداد زيادي از جمعيت اين ذخيره ارزشمند را به شدت از خلوص تاريخي خود خارج نموده است، اما توجه به ارزش واقعي اين اسب هاي تاريخي طي سال هاي اخير، اميدواري به حفظ آنها را زنده کرده است.

- هنوز هم مي توان اسب هاي بي نظير عرب ايراني را که هم از نظر زيبايي مثال زدني هستند و هم از نظر قدرت، سرعت و استقامت نمونه، در گوشه و کنار ايران زمين پيدا کرد.

- خصوصيات: سر کوچک و سبک، گوش ها کوتاه، پيشاني صاف يا کمي برجسته، گردن بلند و کماني، فاصله زياد بين چشم ها، فک عميق، پشت کوتاه، کپل افقي و دم پر پشت و در هنگام حرکت بالا، قلم ها کوتاه، استقامت زياد در مسيرهاي طولاني.

- اگر به اين نکته مهم توجه کنيم که اين تيپ از اسب عرب فقط مخصوص ايران بوده و برعکس اسب هاي داراي خون مصري و آمريکايي و ... در جاي جاي زمين، يافت نمي شود، ارزش و اهميت حفظ اين گنجينه تاريخي را بيشتر خواهيم دانست.

- موفقيت کشورهاي توليد کننده اسبان عرب زيبايي امروزي در آن است که اسب هايي توليد مي کنند که از لحاظ زيبايي، ديگران توان توليد آنها را ندارند. ما هم قدر داشته هايمان را داشته باشيم و گوهرهايي توليد نماييم که قدرت، سرعت، استقامت و زيبايي را همزمان دارند و ديگران از داشتن آن محرومند. بي شک آينده متعلق به کساني است که بازار بي رقيب جهاني را در انحضار خود خواهند داشت.

 

استخوان پیشانی باریک,جدوگاه معلوم صورت کشیده,فاصله دوگوش زیاد,پوست ظریف و موی نرم,گوشها نسبتا بلند,کاکل و یال کم پشت

,چشمها دو طرف استخوان صورت,فاصله دو فک مناسب با اندام اسب,رنگ قالب کهر و کرنگ,اتصال سر و گردن ظریف و متحرک

,عضلات گردن ظریف و متناسب,گردن مستقیم,اتصال گردن و سینه ظریف,سینه در طول رشد کرده,منخرین بسته,لبها آویزان

,کمر بلند,کپل افتاده,دخ کم پشت و اتصال دم بالا,عضلات شلوار و ران متناسب

,قلم ها بلند و نسبتا باریک,بخلق بلند نسبتا باریک,شکم آهویی,اتصال شکم به کپل متحرک,قد155,مناطق,ترکمنستان و دریای خزر ترکمن صحرا,اصفهان,تهران,خراسان

,بداخلاق و گازگیر,زیر نژاد ها:آخال تکه,یمود,گکلان,

اگر به نژادهای مختلف اسب در دنیا علاقه مندید و زبان انگلیسیتون هم بد نیست در ادامه چند لینک دانلود گذاشتم که هر کدام توضیحی مختصر در مورد نژادی خاص میده
همشون ebook هستند و راحت با adobe acrobat reader اجرا میشن. اما توضیحی مختصر در مورد هر کدام:

کوارتر (Quarter)
اسب های نژاد کوارتر چارشانه و خشن و قوی و عضلانی و محکم هستند. تقریبا به هر رنگی که تصور کنید وجود دارند و از اسب های کوارتر آمریکایی عضلانی تر و قوی تر هستند. این اسب ها بیشتر برای سواری شخصی استفاده می شوند. این هم لینک دانلود همراه تصویر: http://www.cheappetstore.com/ebooks_download.php?filename=Horses/quarter_horses.pdf&mode=download

پینت (American Paints)
اسب های نژاد پینت به خاطر وجود لکه های مشخص و منحصر به فرد در روی پوستشان به این نام خوانده می شوند. گاهی Pintos یا Piebalds نیز خوانده می شوند اسب های پینت آمریکایی عضلانی و نیرومند و باهوش هستند و خیلی سریع تعلیم می بینند. این هم لینک دانلود همراه تصویر: http://www.cheappetstore.com/ebooks_download.php?filename=Horses/american_paints.pdf&mode=download

آپالوساس (Appaloosas)
این اسب ها اسمشان را از رود خانه Palouse یعنی جایی که برای اولین بار پرورش یافتند به دست آورده اند. مشخصه آنها وجود نقاط خال خالی روی پوست و نیز  تطبیق پذیری و همه کاره بودن می باشد. این هم لینک دانلود همراه تصویر: http://www.cheappetstore.com/ebooks_download.php?filename=Horses/appaloosas.pdf&mode=download

کوارتر آمریکایی (American Quarters)
کوارتر آمریکایی یک تیره جداگانه می باشد. وجه تسمیه اسب کوارتر به خاطر توانایی این اسب در مسابقات یک چهارم مایل (quarter a mile)  می باشد. نژادی همه کاره می باشند که بدن محکم و عضلانی آنها توانایی مانورهای پیچیده و بغرنج را فراهم می کند. این استعدادها باعث شده که از آنها در کارهای مزرعه و سوارکاری نمایشی و سواری آزاد به بهترین نحو استفاده شود. لازم به ذکر است که اسب های کابوی های آمریکایی در زمان خودشان از این نژاد بوده. این هم لینک دانلود همراه تصویر: http://www.cheappetstore.com/ebooks_download.php?filename=Horses/american_quarters.pdf&mode=download

تروبرد (Thoroughbreds)
این نژاد هم که معرف حضور همه است و شما می توانید دور محوطه ای به اندازه یک استخر همانند میدان مسابقه با او بتازید. این هم لینک دانلود همراه تصویر: http://www.cheappetstore.com/ebooks_download.php?filename=Horses/thoroughbreds.pdf&mode=download

عرب (Arabians)
این اسب زیبا هم که جد بسیاری از اسب های گونه های کنونی شناخته می شود احتیاج به معرفی نداره. این هم لینک دانلود همراه تصویر: http://www.cheappetstore.com/ebooks_download.php?filename=Horses/arabians.pdf&mode=download

  اسبان بومى ايران
به طور كلى مى توان گفت براساس مقتضيات جغرافيايى اسب بومى ايران خيلى درشت اندام نبوده اما در عوض قوى و صبور و اطمينان بخش است. اين اسبان قرن هاى متمادى براى انجام كار هاى سخت مورد استفاده قرار گرفته اند. از معروف ترين اين اسبان مى توان از اسبان فلات ايران كه اكثراً خونى از اسب عرب ايرانى دريافت كرده اند به اسبان لرى، بختيارى، دره شورى، قشقايى و همچنين اسب تالشى اشاره كرد.

 

 

• اسب هاى ايران به لحاظ وابستگى به نژادهاى مختلف

 

اسب هاى نژاد اصيل ايرانى: در تاريخ و فرهنگ مردم به نام نژاد خاص ناميده شده و داراى مشخصات و تيره نژادى هستند، انبوهى از اين اسب ها موجود و برخى از آنها داراى جمعيت نژادى محدود هستند. اين نژادها عبارتند از:
الف _ اسب نژاد اصيل عرب ايران: به گواهى تاريخ خاستگاه اصلى آن ايران بوده و اكنون در سراسر دنيا پراكنده و به نام اسب عرب ناميده مى شود. مركز اصلى نگهدارى آن بيشتر استان هاى خوزستان، لرستان، ايلام، تهران، كرمان، اصفهان، يزد، خراسان و فارس است و به احتمال قوى جمعيتى بيش از 40 هزار سر را شامل مى شود.
ب _ اسب نژاد تركمن ايران: قسمت اعظم جمعيت اين نژاد منطقه تركمن صحرا بوده و همانند اسب عرب داراى تيره هاى متعدد نژادى از قبيل آخال تكه و يموت است.

ج- اسب نژاد كرد ايرانى: اين نژاد اسب علاوه بر پاره اى ديگر از نقاط ايران در مناطق كردستان، كرمانشاه، ايلام، زنجان و آذربايجان غربى و ديگر استان هاى همجوار پراكنده است.
د _ اسبچه خزر ايرانى: خاستگاه نژادى آن دامنه هاى شمالى سلسله جبال البرز بوده و براى زيستن در جنگل هاى انبوه شكل يافته است و داراى بوله محكم، سم هاى بادوام و قد كوتاه بوده و براى عبور از جنگل و مناطق پرگل و لاى و بارانى مناسب است.
هـ ـ اسب نژاد چناران ايرانى: در دوره نادرشاه افشار از آميزش مكرر اسب نژاد عرب و نژاد تركمن به وجود آمده و داراى صفات ويژه قابل انتقال به نتايج خود است و پراكنش جغرافيايى اين اسب در ايران قسمتى از استان خراسان است.
ى - اسب نژاد قره باغ ايرانى: اين نژاد اسم خود را از قره باغ منطقه قفقاز گرفته و پس از جدايى آن منطقه از ايران در جنگ عباس ميرزا وليعهد فتحعلى شاه ايلخى عظيم (پرنس ميگرادوف) به ايران آمده و در آذربايجان پراكنده شده است.
و - اسب سيستانى: تنها اسب خونسرد ايرانى بوده و داراى جثه اى تنومند كه در سن بلوغ وزن آن از ديگر اسب هاى نژاد ايرانى سنگين تر است و پراكنش آن در سيستان و بلوچستان است.
توده هاى اسب هاى ايرانى: در كتب دامپرورى و تاريخ و اسب نامه ها و در فرهنگ مردم از آنها به نام اسب هاى بختيارى، قشقايى و تركى، شاهسون، طالشى، باصرى، دره شورى و ورامينى نام برده مى شود.

 

گروه اسب هاى فلات ايران: به عبارتى به آن پلاتوپرشين گفته مى شود.

 

گروه اسب هايى كه طى 60 سال اخيراً به كشور وارد شده اند: اسب هاى نونيوس (Nonius)، فوروويوس(Frovius) ، آردنه (Ardene)، يورا (Yura) و اسب هاى شبه جزيره بالكان به نام گيدران. اين اسب ها در ايلخى هاى دولتى ورامين، بجنورد و مراغه با اسب هاى نژاد ايرانى آميخته شده اند. نژاد خارجى قابل ذكرى كه در حد جمعيت قابل ذكر به ايران وارد شده و در حال حاضر نزديك به 200 سر از آن در كشور پراكنده است، اسب تروبرد مى باشد. اين نژاد در تركمن صحرا و تهران با اسب هاى تركمن ايرانى آميخته شده و دوخون هاى متعددى با ضرايب مختلف به وجود آورده است. طبق آخرين آمار جمعيت اسبى كشور بيش از 150 هزار سر است.

این هم عکسی از یک اسب با نژاد تروبرد

 

 

رنگ و توارث آن در اسب

 

1- مقدمه

 آيا فکر نکرده ايد که چه خصوصيتي از اسب ذهن شما را بيشتر متوجه خود کرده است؟ ممکن است در نظر شما اسب حيواني خوش اندام، چابک، زيبا و با رنگ جذاب باشد. صحيح است اسب بجز استفاده هاي زيادي که در جنگ، کار و کشاورزي، شکار و مسافرت و غيره در قديم داشته است، در دنياي امروز در ورزش و تفريح مورد استفاده دارد و از نظر رنگ نيز بسيار مورد توجه انسان مي باشد. اغلب انسانها اسبهايي با رنگهاي جالب را بيشتر مي پسندند و امروزه يک خريدار اسب مايل است که مبلغ خوبي براي اسبي با رنگ زيبا و مورد تقاضاي زياد پرداخت کند.

در اصلاح و انتخاب براي صفات اقتصادي، رنگ نيز به عنوان يک صفت مهم مورد توجه و مطالعه مي باشد تا جاييکه اصلاح کنندگان نژادهاي Paint و Appaloosa و ديگر اصلاح کنندگان رنگ، تحقيقات زيادي را براي توليد اسبهاي رنگي خالص انجام مي دهند. علاوه بر اين در ميان ساير خصوصيات حيوان (نظير جنس، سن، علايم و تصوير)، رنگ يکي از مهمترين خصوصيات براي ثبت مشخصات و شناسايي حيوانات مزرعه اي و نيز اسب ها مي باشد. اهميت اقتصادي رنگ پوشش بدن بستگي به ميزان ارتباط اين صفت با ساير صفات مهم دارد و همچنين به تنهايي نوع رنگ، نحوه پراکندگي آن در بدن و علايم سر و دست و پا را مي توان به عنوان صفات اقتصادي به حساب آورد.

پيشينيان ما بر اساس تجربيات خود محاسن و معايبي را براي اسبهاي با رنگهاي مختلف بر شمرده اند. به اين صورت که اسب سياه را بهترين، کميت را سخت ترين، بور را سبکتر و دونده ترين و ابلق را خوبتر و مشهورترين اسبان مي دانستند. کميت را بهترين رنگ مي دانستند چون اسب کميت در کار سخت تر و مقاوم تر، در گرما و سرما و کارزار صبورتر است و طاقت تشنگي و خستگي و گزيدن مگس را دارد و نيز نوشته اند که "...اسب سمند که دهن و ناصيه لبش و سر زانو سياه داشته باشد و بر پشت خط سياه، در غايت نيکويي و خوبي بود... و اسب ابرش هم در گرما و هم در سرما طاقت نياورد..." و گاهي اين متون را به زيور شعر آراسته اند:

دگــــر بهر هر اسب کرنـــگ است                       که او خود شهر در عالم به رنگ است

کــــرنگي را که رنگش سير باشد                       تـــو گويي ديـــــــو در زنجيــــــــر باشد

...نشستن بر سمند آرد سعادت                       خصوصا" هـــــــر که باشد سيـــــــادت  (3)

در اين مجموعه سعي شده است نحوه بروز رنگ، شناخت رنگهاي مختلف و اصول توارث رنگ در اسب بررسي و ارائه شود. اغلب اين مطالب از منابع و تحقيقات انجام شده در مورد نژادهاي غير ايراني است ولي ممکن است در نژادهاي اسب ايران متفاوت باشد که البته نياز به تحقيق و بررسي دارد. در گردآوري اين موضوع که به عنوان درس سيمنار ارائه شده است، از بيشتر منابع در دسترس استفاده شده، لکن بضاعت کم تحقيق اجازه نداد تا بيش از اين کاري انجام شئد. تطبيق اصطلاحات و نکات مربوط به رنگ از منابع مختلف احتمالا" خالي از اشکال نبوده که در جاي خود تذکر و اصلاح دارد. در توصيف رنگها، تهيه عکس رنگي مقدور نبود و ممکن است توضيحات هر رنگ براي درک آن کافي باشد.

اميدوارم اين مجموعه توسط متخصصين اين امر مورد بررسي و نقد قرار گيرد. از استاد ارجمند آقاي دکتر ناصر امام جمعه به خاطر راهنمايي هايشان و از همه کساني که با راهنمايي و در اختيار قرار دادن برخي منابع مرا ياري نمودند صميمانه تشکر مي کنم.

2- رنگ چيست؟ (9)

انعکاس، عبور يا جذب نور توسط پوست و مو اساس رنگ پوشش بدن مي باشد. اگر بدن نور روشن را کاملا" جذب کند رنگ آن براي چشم سياه به نظر مي رسد. اگر نور کاملا" منعکس شود يا عبور داده شود، بدن بدون رنگ (سفيد) به نظر مي رسد. تنوع درجاتي از انعکاس يا عبور نور، درجاتي از رنگ خاکستري را توليد مي کند. اگر جذب نور روشن توسط يک بدن انتخابي باشد، يعني تنها اشعه با طول موج معيني را جذب کند، بقيه نور منعکس شده يا عبور داده شده متممي با رنگ سفيد را نشان مي دهد. براي مثال اگر بدن از طيف نور سفيد، اشعه سبز مايل به آبي را جذب کند (در دامنه طول موج 4500 تا 5000 آنگستروم (Å=10^-10 m = 10^-8 Cm) رنگ بدن براي چشم قرمز خواهد بود.

رنگدانه در بدن نقش اصلي در جذب کامل، نيمه کامل يا انتخابي نور توسط پوست و مو بازي مي کند. رنگدانه عمده در حيوانات ملانين است. اين ترکيب به دو حالت به نامهاي فائوملانين، رنگدانه اي قرمز و اوملانين که رنگي سياه يا قهوه اي توايد مي کند به وجود مي آيد.

علاوه بر جذب و عبور نور، ساير پديده هاي نوري همانند انعکاس، انکسار و تجزيه نور نيز در ظهور رنگ پوست موثر مي باشد. بسته به شکل و ساختمان مو، اثر درخشش متفاوتي (نقره اي، ابريشمي، براق يا کدر) توسط نور منعکس شده و نور تجزيه شده به وجود مي آيد. ممکن است فقدان رنگدانه در محلي که التهاب رخ داده است يا در نتيجه صدمه پوست، اتفاق بيفتد و سپس موهاي سفيد به جاي موهاي رنگدانه دار در آنجا شروع به رشد مي کنند. تغييراتي که در رنگ پوشش بدن اتفاق مي افتد با سن، فصل، سال يا ساير عوامل تصادفي مرتبط و به هر طريقي، استفاده از رنگ در توصيف و تشخيص حيوان را کاهش مي دهد.

چون در اسب رنگ مو و در نتيجه رنگ پوست، رنگ بدن را تعيين مي کند به نظر مي رسد شناخت پوست و مو ضروري باشد و سپس به بررسي ماهيت بيو شيميايي و مکانيسمهاي سلولي بروز رنگها مي پردازيم.

3- بافت پوست (1)

پوست از چهار طبقه به ترتيب از داخل به خارج تشکيل شده است:

1-      استراتوم ژرميناتوم، 2- استراتوم گرانولوزوم، 3- استراتوم لوسيدوم، 4- استراتوم کورنئوم

استراتوم ژرميناتوم از نظر فيزيولوژي فعالترين طبقه به شمار مي رود. توليد مثل و تغذيه پوست در اين طبقه انجام مي گيرد. استراتوم گرانولوزوم از ذرات آلبوموئيت به نام کراتوهيالين به وجود آمده است. ماده کراتوهيالين در لوسيدوم به ماده الدئين تبديل مي شود. ماده نيمه مايع الدئين نيز در کورنئوم تبديل به ماده کراتين شده و تمامي ماده استراتوم کورنئوم به ماده کراتين تبديل مي گردد. ماده کراتين نيز البوموئيد بوده و در سم، يال و پشم و مو به مقدار زياد وجود دارد. کراتين به مقدار زياد حاوي اسيدهاي آمينه سيستين، ليزين و آرژنين بوده و در دو نوع اوکراتين و پسودو کراتين است. اوکراتين حاوي بيش از 12 درصد سيستين بوده و بوفور در سم و يال وجود دارد در حاليکه پسودو کراتين سيستين کمتري داشته و اغلب در اپيدرميس وجود دارد. پوست حاوي ليپيد کمتري است و يک سوم آنرا کلسترول تشکيل مي دهد. اسيد چرب  فسفوليپيد و کاروتن و نيز پنتوز و گليکوز و گليکوژن در پوست وجود دارند.

4- انواع مو (1)

موها به طور کلي در حيوانات داراي بافت و ظاهري متفاوت بسته به محلهاي مختلف در بدن بوده و اعمال گوناگوني انجام مي دهند. در بدن اسب چهار نوع مو وجود دارد:

1- موهاي پوششي: اين موها همه قسمتهاي سر، گردن، تنه و دست و پاي اسب را مي پوشانند. داراي مدولا، کوتاه، ضخيم و صاف هستند. رنگ اسب را اين موها مشخص مي کنند.

2- موهاي حفاظتي: موهاي يال، کاکل و دم و موهاي موجود در سطح پشتي پاشنه و قسمت پايين مفاصل، قوزک پا و قوزک دست را تشکيل مي دهند که در بعضي از نژادها بيشتر و در برخي کمتر مي باشد. اين موها در يال و دم خيلي دراز، زمخت و ضخيم بوده و داراي مدولا هستند.

3- موهاي حسي: اين موها در اطراف دماغ و دهان اسب بر روي لب ها و دور چشم ها وجود داشته و تعداد آنها بسيار کم مي باشد. در ريشه خود اعصاب بسيار قوي و حساس دارند که مناسب حس لامسه است. طول آنها بين 5-3 سانتيمتر مي باشد.

4- موهاي پشمي: در ميان موهاي پوششي قرار داشته و براي حفظ بهتر دماي بدن اسب مفيد مي باشد. از موهاي پوششي بلندتر و ظريف تر بوده و موجدار و عاري از مدولا مي باشند. ضمن اينکه به رنگ موهاي پوششي هستند اما اندکي کمرنگ تر در اسباني ديده مي شوند که زمستان را در اصطبلهاي سرد گذرانده و از مراقبت خوب محروم بوده اند. اين موها در فصل تابستان به خودي خود مي ريزند. در کره ها تا سن 9-3 ماهگي در بدن وجود دارند.

5- رنگ پوست و مو

رنگ آميزي پوست و پوشش مو در پستانداران، توليد رنگدانه ناميده مي شود. رنگ سمها، شاخها و عنبيه اغلب با توليد رنگدانه مرتبط مي باشد. رنگ پوست و پوشش بدن نقش قابل توجهي در سازگاري حيوان به محيطش بازي مي کند. حيوانات با رنگ تيره نسبت به حيوانات سفيد رنگ در مقابل لطمه گرما مقاومت و دوام کمتري دارند. از طرفي ديگر پوست تيره توليد ويتامين D را محدود مي کند. هر چند که حيوانات تيره رنگ اين ويتامين را دو برابر حيوانات با رنگ روشن در بدن حفظ مي کنند. رنگ پوست تنظيم حرارتي را تحت تاثير قرار مي دهد. سطح سياه به سهولت حرارت را جذب مي کند و نيز به سهولت بيرون مي دهد. اشعه خورشيد در يک سطح روشن منعکس مي شود ولي کمتر بيرون داده مي شود. در بعضي گونه هاي جانوران فقدان رنگدانه در پوست و مو ممکن است در نتيجه دوام کم آن باشد (9).

درجه رنگ به وجود آمده توسط دو شکل ملانين شامل همه درجات، از زرد تا سياه مي باشد. درجه رنگ واقعي پوست به توزيع ملانين در پوست و مو، اندازه ملانين تجمع يافته و اينکه ملانين چقدر دور تر از سطح پوست قرار گرفته باشد بستگي دارد. رنگدانه هايي که يک شکل هستند و گروه هاي فشرده اي با يکديگر به وجود آورده اند، رنگ سيرتري نسبت به آنهايي که پراکنده هستند نشان مي دهند. رنگدانه هاي نزديک به سطح پوست نيز سبب توليد رنگ تيره تر مي شوند (9).

رنگ مو به وجود يا عدم وجود مواد رنگي قرمز، زرد و سياه در سلولهاي مو بستگي دارد. وجود اين رنگها به صورت تنها و يا به صورت جمعي و در نسبتهاي گوناگون و يا فراواني يکي از آنها، انواع رنگهاي مو را به وجود مي آورد. عواملي از قبيل پيري يا جراحت و در نتيجه ايجاد بي نظمي و اختلال در سلولهاي مو باعث تغيير موهاي بدن به رنگ سفيد مي شود.

6- سنتز و انتقال ملانين (7)

به منظور درک درست رنگ پذيري مو، بايد دانست که در سطح سلولي و بيوشيميايي چه اتفاقاتي مي افتد. ملانين گروه پروستتيک ملانوپروتئين کروموپوتئين ها مي باشد و در ملانوسيتهاي موجود در طبقه بازال پوست به صورت گرانولهاي ملانوزوم ديده مي شود. ميزان فعاليت گرانول ملانوزوم، بيشتر از مقدار آنها در رنگ پوست نقش دارد.

بافت شيميايي ملانين به طور کامل معلوم نيست و به نظر مي رسد حاوي آهن باشد. ملانين در ملانوسيت ها از اسيد آمينه تيروزين به وجود مي آيد. تيروزين که از اسيد آمينه هاي آروماتيک است در کبد از اسيد اسانسيل، فنيل آلانين حاصل مي گردد. قبل از تيروزين، دي هيدرو کسي فنيل آلانين 4 و 3 (DOPA)، حاصل از DOPA، دوپاکروم و از دوپاکروم نيز ايندول 5 و کينوم 6 به وجود مي آيد. توسعه فوليکولهاي مو در جنين همراه با ضخيم شدن سلولهاي اپي تليال پوست آغاز مي شود. سلولهايي که درست زير پوست قرار دارند و سلولهاي مزانشيمي ناميده مي شوند در اين موقع شروع به تراکم در نواحي ضخيم مي کنند (شکل 1). طي دوره توسعه، سلولهاي پيگمان يا ملانوسيت درست در زير پوست يافت مي شوند. همينکه تشکيل مخروط مو از سلولهاي اپيدرمي شروع مي شود، تعدادي از ملانوسيت ها به پياز مو منتقل مي شوند و در آنجا شروع به تزريق دانه هاي ملانين به موي در حال رشد مي کنند.

موي بالغ شامل کورتکس و مدولا است. کورتکس از سلولهاي مطبق، بيشتر حاوي کراتين ساخته شده است که ممکن است دانه هاي رنگدانه در آن يافت شود. مدولا حفره اي توخالي با سلولهاي متناوب يا طبقات سلولي در امتداد مرکز است و رنگدانه ها بسيار زياد در اين سلولها وجود داردند.

موهاي بدن شامل موهاي زيرين و موهاي بزرگتر رويي است. شکل و نوع ملانوزوم و پراکندگي آن در اين دو شکل مو متفاوت بوده و اين دو عامل باعث تفاوتهاي رنگ مي شوند. موهاي يال و دوم شکل سوم بوده و باعث انواع ديگر رنگها مي شوند. در رنگ پوست اسب به غير از ملانين، اکسي هموگلوبين، ردوکتو هموگلوبين و کاروتن نيز نقش دارند.

7- کنترل سنتز ملانين (1)

بافت ملانين و رنگ پوست تحت کنترل هورمونها و اعصاب و وابسته به عمل ژن مي باشد. بدينگونه که:

الف) در تغيير تيروزين به ملانين، اکسيد شدن آنزيم تيروزيناز نقش دارد و اين آنزيم بدون اينکه ازت خود را از دست بدهد نقش کاتاليزور را بازي مي کند. در اين عمل کيفيت اشعه خورشيد موثر است.

ب) هيپوفيز قدامي هورموني به نام MSH را در مقدار خيلي کم ترشح مي کند که ملانوسيت ها را تحريک مي کند و در جريان آن ملانوزومها در درون سيتوپلاسم ملانوسيت پخش مي شوند و در چنين حالتي سلول سياه رنگ مي شود. اما در مواقع عدم ترشح MSH ملانوزومها در اطراف نوکلئوس ملانوسيت ها تجمع کرده و در اين حالت سلول رنگ روشن دارد. تاثير هورمون در پوست هاي با رنگ تيره نسبت به ديگر رنگها به مراتب سريع تر و قوي تر است. اشعه خورشيد نيز در اين جريان تاثيري همانند هورمون دارد. هورمون ACTH مترشحه از هيپوفيز قدامي نيز اثري همانند MSH دارد ولي به اندازه يک سي ام آن قوي مي باشد. ترشح توام و به مقدار زياد MSH و ACTH موجب بيماري آديسون مي شود. در اين بيماري رنگ پوست تره تر مي شود.

ج) هورمون ديگري به نام ملاتونين که از هيپوفيز مياني ترشح مي وشد تاثيري خلاف MSH داشته و وظيفه کنترل را به عهده دارد.

تشکيل ملانين توسط ژنهاي مرتبط با توليد آنزيم کنترل مي شود. اگر زنجيز تبديل تيروزين به ملانين به هر دليلي متوقف شود، فردي بدون رنگدانه در پوست پوست يا مو به وجود مي آيد که زال ناميده مي شود.

8- تجمع و توسعه ملانوسيت (7)

ملانوسيت بالغ بيشتر شبيه غده اي تک سلولي است که دانه هاي ملانين را توليد مي کند (شکل 2). اين سلولها، از سلولهاي پيش زمينه اي که ملانوبلاست ناميده مي شوند، ساخته مي شوند. ملانوبلاست ها از اپي درم تشخيص داده نمي شوند اما طي دوران جنيني بيشتر در تاج عصبي تجمع مي يابند. تاج عصبي نخستين ساختمان جنيني است که در طول هر طرف حلقه عصبي قرار دارد بنابراين ساختماني مانند سلولهاي عصبي دارد. تعدادي از ژنهاي لکه دار کردن بدن اثرشان را بر سلولهاي تاج عصبي اعمال مي کنند. پيدايش اين لکه ها همراه با اثرات پليوتروپي سلولهاي عصبي است. هر چند که ملانوبلاست ها از تعدادي سلول اصلي در تاج هاي اصلي منشا مي گيرند، ولي ممکن است که در حين تقسيم ميتوزي در اتصال در مو – اپي درمال به تعداد زيادي سلول تبديل مي شوند. ملانوبلاست ها از اينجا مي توانند در داخل فوليکول هاي مو تجمع يابند و يا در اتصال با دانه هاي ملانين در سلول هاي اپيدرمي باقي بمانند. ملانوسيت در حين تغيير پهن تر شده و به طرف سطح حرکت مي کند. حرکت ملانوسيت ها در طي توسعه در شکل 3 نشان داده شده است.

در جنين موش، انتقال ملانوبلاست ها منجر به طرح معيني شده و چهارده محل براي تجمع ملانوبلاست ها معين شده است. بنابراين در محلهايي از بدن در نتيجه فقدان ملانوسيت لکه هاي سفيد به وجود مي آيد. ژن راه راه نمونه اين عمل است. معلوم نيست که آيا محل اثر تاج عصبي و يا اپيدرم است اما مي توان نتيجه گرفت که ملانوبلاست کاملا" تجمع نيافته است. در نتيجه به جز قسمتهايي که ملانوبلاست در آن جمع شده است، ساير نواحي و لکه ها سفيد مي باشد (شکل 4).

بسياري از پرورش دهندگان و اصلاح کنندگان آپالوزا با انتقال، توسعه و حتي ظهور سريع لکه ها در اين نژاد آشنا هستند. يک ماديان لکه هاي سفيدي از بسيار کوچک تا به اندازه يک سکه دلار نقره اي داشت، طي سه ماه به اندازه يک کف دست، لکه هاي در هر دو طرف کپل ظاهر شد و سپس ناپديد شد. در ماديان آپالوزاي ديگري لکه هاي سياه در دو طرف صورتش از بين رفت و چهار سال بعد دوباره ظاهر شد. اين خصوصيت در بسياري از اسبهاي آپالوزا قويا" ثابت مي کند که با زمينه اي ژنتيکي خاص، ملانوبلاست ها به تجمع طي بلوغ ادامه مي دهند.

9- تجمع و توسعه ملانوزوم (7)

دستگاه گلژي، اندام مرتبط با توليد همه محصولات دانه اي سلول است و در مورد ملانوسيت، دانه ملانين محصول عمل است. ملانين در رتيکولوم آندوپلاسميک دستگاه گلژي ساخته مي شود. محلي که پروتئيني متصل به ريبوزوم سنتز مي شود. طي يک فرآيند تراکم و غليظ سازي، يک ليپيد با پروتئين مزبور ترکيب مي شود و دانه هاي کوچکي به قطر نيم ميکرون را در کيسه گلژي تشکيل مي دهد. دانه هاي کوچک ائوملانين تخم مرغي شکل به اندازه 3/0 تا 7/0 ميکرون توسعه يافته و بدون ملانين مي باشد که ماده پيش زمينه ملانوزوم محسوب مي شود. ملانوسيت هاي اسب زال فاقد رنگدانه هاي توسعه يافته به اين شکب هستند و در پايان ملانين در مکانهاي متعددي در هر يک از دو طرف غشاء داخلي انباشته مي شود. موي حاوي ائوملانين از نظر فنوتيپي بيشتر زرد به نظر مي رسد تا سياه.

فائوملانين در توده در هم پيچيده اي از الياف در کيسه گلژي به حالت تصادفي تر انباشته شده است. طبيعت خصوصيات درست فائولين ناشناخته است. دانه هاي ملانين پس از توليد به سوي دندريت هاي ملانوسيت حرکت کرده و از آنجا به سلول هاي ديگر منتقل مي شوند. اين حرکت و انتقال مي تواند سريع و يا آهسته باشد يا در بعضي ژنوتيپ ها به دليل شکل غير عادي دندريت و يا بي نظمي در دندريت به طور دوره اي قطع شود. در بعضي ژنوتيپ ها ممکن است دندريت ها به گونه اي تشکيل شود که ملانين در محل غير عادي در سلولهاي گيرنده قرار بگيرند و يا دانه ها به صورت بي قاعده انباشته شوند. دلايلي وجود دارد که ثابت مي کند محيط شيميايي سلول ملانوسيت قادر به شروع و خاتمه توليد ملانين مي باشد.

مشخص شده است که طرح رنگ بسياري از پستانداران از فصلي به فصل ديگر و يا پيشرفت بلوغ تغيير مي کند. مثلا" نوزاد آهويي با لکه هايي روي بدن متولد مي شود که ماه هاي کمي ديده مي شود. به نظر مي رسد هورمونهاي سيستميک محيط سلولي در اين مورد به سرعت تغيير مي دهند و سرانجام سبب توليد رنگدانه در محلهاي سفيد مي شوند. بيشتر اصلاح کنندگان آپالوزا تاييد مي کنند که جنس نر بيشتر از جنس ماده آمادگي رنگي شدن را دارد. همانند طاووس يا قرقاول که نرها بسيار رنگي و ماده ها با رنگ روشن مي باشند. در مواردي که ژن مزبور بر روي کروموزوم X قرار گرفته باشد اين روش وراثت "وراثت وابسته به جنس" ناميده مي شود. بعضي از ژنهاي مسوول رنگ در اسب ممکن است به طور نيمه کامل تحت تاثير جنس باشند. ژنهاي تحت تاثير جنس بر روي کروموزوم هاي غير جنسي قرار داشته و تظاهر صفت توسط هورمون هاي جنسي مي باشد. صفات وابسته به جنس نمي توانند از پدر به پسر منتقل شوند چون پسر هميشه کروموزوم X را از مادرش دريافت مي کند.

10- روش عمل ژن (7)

روشن است که رنگ تحت تاثير عمل ژنها مي باشد و طرح هاي رنگ اثرشان را به %